
18 november 1787 – 10 juli 1851
Foto: Jean-Baptiste Sabatier-Blot (1801-1881), 1844
Bron: wikipedia
In 1833 overleed Niépce, dé uitvinder van de fotografie, onverwacht. Niépce maakte de eerste bewaarde foto in 1825, en een jaar later de beroemde foto van La Cour du Domaine du Gras. Het principe van beelden gemaakt met licht werkte, maar had het praktisch nut? Nou nee. Een belichtingstijd van 8 tot 10 uur voor een schimmig spookachtig beeld. Nee, dat werkt niet.
La Cour du Domaine du Gras maakte Niépce samen met zijn vrouw. In 1829 wordt Niépce partners met een andere pionier, Louis Jacques Mandé Daguerre. Die was toentertijd een romantisch schilder en vooral bekend van zijn Diorama, een 3D-spektakel met een groot schilderij van een landschap of interieur op half-transparant doek in een verduisterde ruimte wat door licht- en geluidseffecten tot leven werd gewekt.
Het publiek was er dol op.
Daguerre zag wel potentie in Niépce’s uitvinding. En toen, in 1833, stierf Niépce. Daguerre zette zich toe op verdere ontwikkeling van die nieuwe techniek en ontwikkelde de Daguerreotypie, een direct-positief procedé met groot detail, maar waarbij er geen negatief ontstaat. Elke daguerreotypie is daardoor uniek, hoewel wel een tweede daguerreo van de eerste kon worden gemaakt. Verder was het gemaakte beeld gespiegeld. De belichtingstijd werd wel drastisch korter. Een afbeelding maakte je al in een paar minuten.
Daguerreotypie was en is een foutgevoelig en ingewikkeld procedé. Nu ben ik geen chemicus, maar dit procedé vond ik.
Een koperplaat werd schoongemaakt en gepolijst tot hij glom als een spiegel. Hij werd dan voorzien van een laagje zilver en in het donker met jodiumdampen lichtgevoelig gemaakt. Daarna werd de plaat via een lichtdichte container in een camera geplaatst. Na belichting werd de plaat ontwikkeld met hete kwikdampen tot het beeld opkwam. Daarna werd de plaat gefixeerd met natriumthiosulfaat en daarna bewerkt met goudchloride. Vandaar de goudgele kleur.
Hoe kom je erop …

Bron: wikipedia
In 1837 maakt Daguerre met zijn eigen procedé en wat kunstvoorwerpen in zijn atelier zijn eerste scherpe foto. Heel interessant wat daar in beeld staat. Ik zie wat koppies van cherubijntjes. Tenminste, wat ik als zodanig interpreteer. De vliegende mollige baby’s die je vaak in 18e eeuwse schilderijen ziet. Ook een reliëf is zichtbaar. Een schilderijtje. Een rieten ding. Zulke dingen lagen dus in zijn atelier. De romantiek van de 19e eeuw is hier zichtbaar. Maar ja, Daguerre leefde ook van 18 november 1787 tot 10 juli 1851. Hij was ongeveer 50 jaar toen hij deze foto maakte.
In de loop van de jaren ’30 van de 19e eeuw schoot Daguerre dus van alles in huis. Je ziet zijn interieur die vol staat van de nieuwe romantiek. Engeltjes en cherubijntjes, een reliëfje, rieten mandjes. Dit vond hij dus blijkbaar mooi.
Helio-archeologie

Bron: wikipedia
In de periode tussen 1836-1839 fotografeerde hij ook meer buitenshuis. Dit is een foto van de Pont Neuf in Parijs. Waarom laat ik deze foto zien? Er liggen namelijk twee mensen in de schaduw van het standbeeld op de voorgrond. Als deze foto uit 1836 komt, zou dit de allereerste foto zijn waarop mensen te zien zijn. Nog voor de beroemde foto van de Boulevard du Temple uit 1838; die toont een persoon op de hoek van de straat die zijn schoenen laat poetsen.
Doorbraak

Opschrift “huit heures du matin” (Acht uur in de morgen) tussen 24 april en 4 mei 1838
Bron: wikipedia
De doorbraak van zijn experimenten kwam in 1839. In het voorjaar van 1838 maakt Daguerre deze foto van de Boulevard du Temple in Parijs. Nu denk je misschien “Mwah foto, leuk hoor”, maar je kan er zoveel op zien. Een soort van helio-archeologie. Daguerre had de belichtingstijd al kunnen terugdringen naar ongeveer 4 à 5 minuten. Snel bewegende objecten blijven dan onzichtbaar en vaste objecten blijven over – een techniek die nu ook wordt gebruikt. De Boulevard du Temple was een drukke straat, maar hier lijkt hij leeg.
Maaarrrrr…. In een raampje van het witte gebouw zit een klein kindje naar buiten te kijken, en op de hoek van de straat staat een man die zijn schoenen laat poetsen. Misschien ook wel de eerste persoon ooit die gefotografeerd werd, als de foto van de Pont Neuf niet eerder was – maar hij wist het zelf niet eens en de naam fotografie was nog niet eens bedacht. Maar hij staat er. Iets verderop in de schaduw lijken twee dames te staan met een kinderwagen. Aan de overkant van de straat lijkt iemand te staan onder een luifel. De luifels aan de straat staan verder strak, dus er was geen wind. Aan de lange schaduwen te zien scheen de laagstaande zon. Deze afbeelding werd gemaakt tussen 24 april en 4 mei 1838. Vol in de lente dus.
Dat laatst vond ik op Wikipedia trouwens. De schaduwen zijn langer. Hieruit leid ik af dat de zon lager staat. De foto heeft het opschrift “huit heures du matin” (Acht uur in de morgen). Qua lichtval kan het wel kloppen: de Boulevard du Temple loopt van noordoost naar zuidwest.
Platgegooid
Nog even in het achterhoofd: daguerreotypies zijn na belichting gespiegeld. De foto hieronder is zoals Daguerre het zag.

Het witte gebouw stond in het echt dus aan de linkerkant. Is dit de hoek van de afbuiging vanaf de grote Boulevard du Temple? Daguerre woonde toen aan de Rue de Marais 5, en waarschijnlijk maakte hij daar deze foto. Die straat kan ik niet meer vinden. Er is geen Rue de Marais in de buurt van de Boulevard du Temple. Ik heb met Google Street View in de buurt rondgereden, maar de hele straat is spoorloos. Dat kan kloppen. Rond 1853 vond er een grootscheepse renovatie van deze buurt plaats (het zou toen een achterbuurt zijn. Daguerre woonde in een achterbuurt?) waarbij veel, zo niet alles, werd platgegooid. Ik heb de exacte locatie van de foto niet kunnen vinden.
Maar okee, weet je dat ik geraakt word door zo’n foto? Ik ben ook best geïnspireerd om dieper in fotografische archeologie te kruipen.
Overheid koopt Daguerreotypie
Deze afbeelding – de gespiegelde dus – werd op 7 januari 1839 getoond aan de leden van de Franse Académie des Sciences, die zwaar onder de indruk waren van deze nieuwe techniek. Zozeer zelfs dat de Franse overheid besluit om het procedé van Daguerre over te nemen en aan de wereld te geven. In ruil daarvoor kreeg Daguerre een levenslang pensioen, maar hij moest wel het procedé openbaren. Op 19 augustus 1839 werd het procedé stap voor stap uitgelegd aan de leden van de Académie des Sciences en de Académie des Beaux-Arts, met nog eens een enthousiaste mensenmassa buiten voor de deur.
Daguerre stierf in 1851. Er is weinig van zijn pionierswerk bewaard gebleven. Op 8 maart 1839 brandde zijn studio namelijk tot de grond toe af, samen met zijn Diorama en de meeste van zijn Daguerreotypies, zijn verslagen en zijn aantekeningen. Slechts 25 Daguerreotypies zijn met zekerheid naar hem te herleiden, wat stillevens, wat stadsfoto’s en wat portretjes. Meer niet.
De wereld ging aan de slag met de Daguerreotypie. Dit procedé zou ruim 20 jaar populair blijven, totdat deze werd ingehaald door een nieuw procedé, de Calotypie.