Enig idee waar de naam camera eigenlijk vandaan komt? Veel mensen zeggen fototoestel – en dat is het eigenlijk ook -, maar ik gebruik het woord camera omdat het apparaat echt een donkere kamer heeft met aan een kant een opening voor het licht, afgeschermd met een sluiter dus, en aan de tegenoverliggende kant een sensor of film om het geprojecteerde beeld chemisch of elektronisch vast te leggen.
Sterker nog: het woord camera gebruik ik alleen voor de moderne spiegelreflex- en systeemcamera. Kortom: de camera die er speciaal voor gemaakt is om hoogwaardige foto’s te nemen, én waar verschillende objectieven op zijn aan te brengen. Dat zijn voor mij camera’s. Al die andere apparaten waarmee je foto’s kan maken, dus ook de compacts met de enkele vaste uitschuifbare lens, zijn fototoestellen. De telefoon verdient niet eens die naam. Die is om mee te bellen en die kan toevallig ook nog eens plaatjes maken. Dat maakt het nog geen fototoestel, laat staan een camera.
Wat is het precies?
Het woord camera komt van het Latijnse Camera Obscura, wat letterlijk donkere kamer betekent. Bingo! Daar heb je hem. Je ziet vast het verband.

Bron: wikipedia
We gaan een hele tijd terug. Veel verder terug dan je misschien zou verwachten.
De camera obscura werd al in 1038 bestudeerd en beschreven door de Arabier Abu Ali Al-Hasan Ibn al-Haytham (Irak, Basra, 965 – Cairo ong. 1040). Ja, die naam is een hele mond vol. In Europa werd hij beter bekend onder de naam Alhazen. Nu moet je weten dat de wetenschap in de Arabische wereld echt veel verder was ontwikkeld dan in het westen. Daar bestudeerden ze alles. Daar kwam alle kennis vandaan. Astronomie. Wiskunde. Noem maar op. Pas later, tijdens de Europese Renaissance vanaf de 14e eeuw, kwam in het westen de wetenschap op en werd ook hier alles bestudeerd en beschreven, en dus ook de magie van licht.
Maar het duurde echt heel lang (eeuwen!) voordat de wetenschap in het westen op hetzelfde niveau als de Arabische kwam en uiteindelijk passeerde.
Kermis
Als ik de etymologie op de etymologiebank volg lees ik verder nog: “een duister kamertje of kastje (voor landschapsteekenen, door eenen Napolitaan Joh. Bapt. Porta, in de zestiende eeuw uitgevonden)” [1824; Weiland].” Kortom, het principe was bekend en erkend, maar echt vastleggen, anders dan tekenen of schilderen, was er toen nog niet bij. Nog lang niet. De camera obscura was verder meer een attractie op de kermis waar bezoekers konden kijken en zich vergapen aan en verwonderen over die magie. Een aardigheidje. Meer niet.
Nu was de Camera Obscura in de middeleeuwen ook wel een bijzonder ding. Het was een donkere afgesloten kamer met in een wand een piepklein gaatje. Stond je daarbinnen, dan zag je op de tegenoverliggende wand “het buiten” geprojecteerd, alles en iedereen was te zien.. maar wel ondersteboven. Met gegoochel van spiegels om het beeld weer rechtop te zetten kon je dan alles en iedereen onbespied zien. Maar verder: licht was maar een gek iets. De gemiddelde middeleeuwer wist niet hoe het werkte, niemand kon het verklaren. Ze vonden het wel mooi. Leuk kermisvertier, want je kon zo iedereen ongemerkt bespieden.
De westerse wetenschap

houtsnede van Esme de Boulonois
Bron: Watch-wiki.org
Pas in de 16e eeuw werden in het westen pogingen gedaan om de camera obscura echt te verklaren. De Fries Gemma Frisius, ook genaamd Jemme Reinerszoon Frisius (Dokkum, 8 december 1508 – Leuven, 25 mei 1555) was een geograaf, wiskundige, en arts. Hij studeerde onder andere wiskunde en astronomie aan de universiteit van Leuven, en bestudeerde en beschreef de camera obscura in “De Radio Astronomica et Geometrica” (1544). Nou, deze meneer dus. Zijn boek uit 1544 was het eerste met een beschrijving en bestudering van dit effect.
Je kan de werking van de camera obscura goed vergelijken met die van het oog. Ons oog heeft ook een gaatje waar licht doorheen valt, de pupil, dat licht passeert dan een lensje zodat het scherp op de achterwand valt. Dat is dan het netvlies. Het effect is ook hetzelfde: het beeld valt ondersteboven op het netvlies. Onze hersens zetten het dan weer keurig rechtop.
Kunstschilders waren er ook mee in de weer om het geprojecteerde beeld in schildervorm neer te zetten. Van Johannes Vermeer en de Italiaanse kunstschilder Caravaggio wordt vermoed dat zij een camera obscura gebruikten om een beeld te zien en daarvan te schilderen.
18e eeuw
In de 18e eeuw gingen wetenschappers aan de slag om ook iets mét het beeld te doen. Die ontwikkeling van de fotografie (want dat was het!) was er een van trial and error. Er gebeurde van alles, er werd lustig op los geëxperimenteerd en was duidelijk een proces aan de gang om uit te vinden hoe je niet alleen lichtbeelden kon maken, maar ook kon fixeren en vastleggen. Al in 1777 was bekend dat sommige materialen zoals zilverhalogeniden lichtgevoelig waren. Alleen, het vastleggen van een beeld was nog wel een dingetje. Het lukte wel om lichtgevoelig materiaal onder invloed van licht te laten verzwarten en een beeld te laten vormen. Maar als je het gemaakte beeld ging bekijken… tja, licht heb je wel nodig om iets te zien en dan verdween het beeld weer. Het creërende licht was ook een slopend licht. Dat schiet dan niet op.
En dan kom je in dat tijdsgewricht van wetenschap en ontdekkingen aan bij Joseph Nicéphore Niépce. Deze Niépce wordt gezien als een van de grondleggers van de moderne fotografie. Hij slaagde erin om het beeld te fixeren en te bewaren.
Alles heeft een reden. Alles heeft een oorzaak. Ik vond de camera obscura te interessant om die zomaar te negeren. Vandaar deze inleiding om alles een beetje in context te plaatsen.