1841: de eerste negatieven

Henry Fox Talbot 

11 Februari 1800 – 17 september 1877

Daguerreotype door Antoine Claudet, circa 1844
Bron: wikipedia

De fotografie is inmiddels volop in ontwikkeling, maar bevat wel een manco: afbeeldingen zijn na ontwikkeling direct zichtbaar en kunnen niet gedupliceerd worden. Het heliogram van Niépce en de Daguerreotypie van Daguerre zijn as-is. Er zijn geen negatieven. Je kan natuurlijk een duplicaat maken door een foto van een foto te nemen, maar dat is als doorlopend kopietjes trekken. Het geluid van een muziekcassette gaat ook achteruit als je steeds een kopie van een kopie maakt. Dat moest dus anders.

In Engeland is dan William Henry Fox Talbot actief. Geboren in een goed milieu, en hij doet van alles in de maatschappij. Wetenschapper en uitvinder, zit tussen 1832 en 1835 in het parlement voor het district Chippendam, is lid van de Royal Society, is actief in archeologie, vooral die van Mesopotamië (het huidige Irak) en nog meer ditjes en datjes.

En hij ontwikkelt de Calotypie, later ook wel de Talbotypie genoemd. Hij noemde zijn procedé Calotypie, naar het Griekse καλός (kalos) “mooi”, en τύπος (typos), “impressie”.



Calotypie

Schaakspelers, omstreeks 1845

Bron: wikipedia
Bijzondere Collecties, Universiteitsbibliotheek Leiden
CC BY-SA 2.5

Al in jaren ’30 van de 19e eeuw is Talbot bezig een nieuw procedé te ontwikkelen. In 1839 hoort hij van Daguerre en de Daguerreotypie en hij grijpt terug naar zijn fotografische experimenten en afbeeldingen uit ongeveer 1835 en legt deze voor aan de Royal Society. Talbot heeft geen idee van het procedé van de Daguerreotypie (dat is nog geheim), maar halverwege 1839 blijkt al dat zijn werk en dat van Daguerre toch wel heel veel van elkaar verschillen. Zo gebruikt Talbot een negatieve drager, van waaruit een positieve afdruk kan worden gemaakt.

Die drager was papier. Echt papier, voorzien van een lichtgevoelige laag. Dat werd uiteindelijk de Calotypie. Het belichte papier werd een negatief en daarmee kon een positieve contactafdruk wordt gemaakt. Die foto’s zijn te herkennen aan de papiertextuur in het beeld. Ik geef toe, dat heeft wel een artistieke charme.

De staf van Talbot aan het werk, 1845
Bron: wikipedia


Dit negatiefproces wordt de basis van de fotografie zoals we die leerden kennen in de 20e eeuw. Het is in die zin echt revolutionair, maar dat wist Talbot op dat moment natuurlijk nog niet. En bovendien, er kunnen nu ook meerdere afdrukken van een foto worden gemaakt!



Pas veel later wordt het papier vervangen door celluloid en een drager op basis van gelatine.

Patentencircus

De Calotypie verdringt echter niet de heersende Daguerreotypie, en dat heeft Talbot onder meer aan zichzelf te wijten. In 1841 patenteert hij zijn procedé voor Engeland en vraagt 20 pond per licentie, later verlaagt hij de licentie naar 4 pond voor amateurs. Professionele fotografen mogen dan weer 300 pond per jaar aftikken. Dat is zeker in die tijd een enorm bedrag en Talbot motiveert deze tarieven omdat hij ook 5000 pond ontwikkelingskosten heeft gemaakt en deze kosten wil compenseren.

The Fruitsellers door William Fox Talbot, 1845
Bron: wikipedia
Bijzondere Collecties, Universiteitsbibliotheek Leiden
CC BY-SA 2.5

Tegelijk is er nogal wat nationalistische kinnesinne. De slag bij Waterloo was ook maar 25 jaar eerder … de Franse agent van Daguerre patenteert, en dan slechts enkele dagen voordat de Franse overheid in 1839 de Daguerreotypie overneemt en vrij aan de wereld schenkt, de Daguerreotypie in Engeland, Schotland en het Britse Rijk.

Het gevolg was dat de Daguerreotypie in heel de wereld vrij te gebruiken is, behalve dan in het Verenigd Koninkrijk en het Britse Rijk.

Kortom: daar mag je altijd betalen voor welk proces dan ook.

Verzet

Dat trekt toch wel scheve ogen bij de Royal Society. Zij ziet die patenten, en zeker het lopende patent van Talbot, als een hindernis tot verdere ontwikkeling van de fotografie.

Als Frederick Scott Archer in 1851 ook nog eens het collodiumprocedé publiceert – glazen platen geprepareerd met gelatine en een lichtgevoelige laag, en die binnen 15 minuten nat moeten worden belicht en ontwikkeld – en Talbot ontdekt dat dat een beter procedé is, én vervolgens stipuleert dat voor het collodiumprocedé nog steeds een calotypielicentie nodig is, grijpt de Royal Society in 1852 in.



The Times publiceert een open brief van de president van de Royal Society, Lord Rosse, en de president van de Royal Academy, Charles Lock Eastlake, met daarin een oproep om de licentievoorwaarden te herzien. Talbot geeft daar deels aan toe. De Calotypie is voortaan gratis voor amateurs. De rest moet nog gewoon betalen en wie dat niet doet, nou … die sleept hij voor de rechter.

Geldwolf

In 1854 vraagt Talbot weer een verlenging aan van zijn patent, juist terwijl er een rechtszaak loopt tegen een fotograaf van wie hij geld wil zien. Die fotograaf, Martin Laroche, weigert te betalen voor het gebruik van het collodiumprocedé en voert aan dat het patent ongeldig is omdat het gebruik van een van de chemicaliën, galluszuur, al door ene Joseph Reade was ontdekt en door Talbot van hem was geleerd, en dat het collodiumprocedé verder totaal anders is dan de Calotypie. Daar ging de jury in mee. Die hield wel het patent in stand, maar oordeelde dat Laroche geen inbreuk pleegde op het patent en dus niet hoefde te betalen. Talbot besloot daarop het patent niet te verlengen. 



Ja, best een geldwolfje, die William Henry Fox Talbot. Gerommel en gedoe met patenten kwamen ook voor in de 19e eeuw.

Negatiefbeelden

Lacock Abbey; Rev. Calvert Jones door William Fox Talbot

Foto gemaakt tussen 1843 en 1850
Bron: wikipedia
Bijzondere Collecties, Universiteitsbibliotheek Leiden
CC BY-SA 2.5

Maar de Calotypie is wel essentieel voor de ontwikkeling van de fotografie. Met een negatiefbeeld maak je meerdere positieve afdrukken. De Calotypie maakt gebruik van lichtgevoelig papier zodat de vezelstructuur van het papier in de afbeelding terugkomt. Dat heeft wel zijn charme, maar niet iedereen wil per se die charme in de foto hebben. Later zou de drager echt transparanter worden met celluloid en met gebruik van gelatine.

Het collodiumprocedé met glazen lichtgevoelige platen komt eraan. Ik zeg het nu al: de weg naar persfotografie ligt open. Denk aan oorlog en aan het front. Daar laat ik het even bij.

Halftoonprint

Zat Talbot in de jaren die volgden dan stil? Nope, verre van dat. 



Tussen 1852 en 1858 ontdekte hij een procedé dat hij “photolyphic engraving” noemde, een procedé dat de fotograaf in staat stelde ook beelden in halftoon te maken. En halftoon is een methode om een afbeelding op te breken in kleine stipjes. Op die manier konden ook andere grijstinten worden weergegeven. En dat was precies wat de gedrukte media graag wilden hebben. Voorheen waren foto’s best rauw en hard; veel zwart, veel wit, veel contrast, kortom: het was geen tekening, maar ook niet de foto zoals een foto hoort te zijn. Zie het kader voor het procedé.

Dit procedé vind ik een sidenote in het verhaal van de fotografie. Het heeft ook weinig te maken met fotografie, maar meer met printtechniek, zoals ik het begrijp. Er wordt wel gebruik gemaakt van een positieve foto om een afbeelding op een koperen plaat te krijgen, en verder is het procedé gericht op het vervaardigen van drukplaten. Maar ik benoem het maar even. 


Natuurlijk patenteerde Talbot dit procedé, in 1852. 

Onderstaande afbeelding van paardenbloemen werd, naar ik begrijp, gemaakt met photolyphic engraving.

Paardenbloemen met zaden, gedrukt met photolyphic engraving, omstreeks 1858
Bron: wikipedia

Talbot lijkt vanaf het midden van de jaren ’40 niet meer bezig te zijn met fotografie van zijn hand. Hij was meer bezig met wiskunde, archeologie en uitvinden. En dit dus.

Ik ben nog steeds geen chemicus, dus ik heb me wat moeten inlezen in het procedé.
 Die is ingewikkeld. Geloof me.

Het heeft te maken met een koperen plaat en een koolstofvel op basis van gelatine die lichtgevoelig is gemaakt. Dat vel wordt belicht met een positieve foto, geen negatief. Vervolgens wordt dat vel geperst op die koperen plaat, waardoor de gelatinelaag die in het vel zit, en die de foto-informatie bevat, overgebracht wordt op de koperen plaat. Doordat de afbeelding is gemaakt met een positief, is de gelatinelaag dunner op plaatsen waar de afbeelding donker is, en dikker in de highlights. De plaat komt dan in een ontwikkelbad met ferrochloride en de gelatinelaag zuigt die ontwikkelvloeistof op. Crux: op de “dunne” plaatsen bereikt het ontwikkelbad eerder de koperen plaat en bijt daar een putje, en later op de “dikkere” plaatsen. Zo ontstaat een fysiek halftoon beeld bestaande uit putjes waarmee grijstinten gedrukt kunnen worden. 

Zoiets dus.

Ander werk

Cover van het boek The Pencil of Nature, 1844
Bron: Paul K. op wikipedia
CC BY 2.0

Er is echt zoveel meer te vertellen over deze Talbot. Aan het begin van deze bijdrage noemde ik al wat activiteiten die ik nu maar laat zitten, want die hebben niks met fotografie te maken. Wel wil ik zijn boek uit 1844 The Pencil of Nature benoemen, dat in zijn geheel uit foto-illustraties bestaat. Dat was een novum. Nog niet eerder gedaan en om verwarring te voorkomen schreef Talbot een disclaimer om toch vooral duidelijk te maken dat dit dus de nieuwe kunst van “fotografie” was.

“The plates of the present work are impressed by the agency of Light alone, without any aid whatever from the artist’s pencil. They are the sun-pictures themselves, and not, as some persons have imagined, engravings in imitation.”

Het boek werd in delen en losbladig verkocht; kopers werden in die tijd geacht zelf de bladen te binden. Talbot was ook van plan veel delen te publiceren en te verkopen, maar het publiek werd er niet warm van. Na zes delen gooide Talbot de handdoek in de ring. 



Cyanotypie

Verder was Talbot in enige mate betrokken bij de ontwikkeling van de Cyanotypie. Een vorm van fotografie die na belichting en ontwikkeling een cyaan-blauwe afdruk achterliet. De fotografe Anne Atkins was daar druk mee bezig en wordt daardoor ook als de allereerste professionele vrouwelijke fotograaf beschouwd.

Cyanotypie was feitelijk ontwikkeld door Sir John Herschel, en Atkins was zowel met Herschel en Talbot goed bevriend. En deze Talbot was vóór hij met Calotypie aan de gang ging, bezig met “photogenic drawings”; objecten die op lichtgevoelig papier gelegd een lichtafbeelding achterlieten. Atkins deed een 1+1’tje en publiceerde in 1843 als eerste het boek Photographs of British Algae: Cyanotype Impressions. Lees hier meer over Cyanotypie en ook over Atkins, want zij is ook belangrijk.

Henry Fox Talbot, 1864

Foto: John Moffat
Bron: wikipedia

Henry Fox Talbot werd geboren op 11 Februari 1800 in Melbury Sampford, Dorset, Engeland, en overleed op 17 september 1877 in Lacock, Wiltshire, waar hij ook een flink deel van zijn leven woonde. Hij werd 77 jaar oud.